De dag begint als een belofte; het lijkt een uitzonderlijk mooie dag te worden. Al vroeg staat de zon hoog boven het Wijthmense land en legt haar warme gloed over de velden.
Tegen de middag zal hij komen – Gait Mulder van het gelijknamig loonbedrijf waar veel boeren in Wijthmen hun werk aan toevertrouwen. Zo ook hier om vandaag het hooi te persen in kleine pakjes. Maar voordat loonbedrijf Mulder zijn werkzaamheden kan starten is het nu eerst aan ons, de voorbereiding om het land in orde te maken voor het ophalen van het hooi.

Met onze oude ronkende rode McCormick-tractor rijden we het land op. Het hooi ligt nu na het maaien en het schudden kurkdroog verspreid over het land en moet nu in een rij, een Zwil of ook wel een Wiers genoemd, geschikt gemaakt worden om te kunnen worden geperst. Hiertoe ratelt even later achter onze tractor een bijzonder hooi werktuig. Dit eigenzinnige werktuig op drie luchtbanden dat met draaiende wielen het hooi bijeenharkt in lange golvende rijen, lijkende als sporen in een zee van het alweer geelgroene enigszins herstelde gras.

Elke baan moet recht zijn om straks alles in één vloeiende beweging te kunnen worden opgenomen door de pers als Mulder langszij komt. De hoeken van het land zijn lastig bereikbaar voor deze hooimachine. Daar moet het hooi met de hand naar de dichtstbijzijnde baan hooi worden geharkt om ook mee geperst te kunnen worden, dit onder het spreekwoordelijk gezegde “Zuinigheid bouwt huizen als kastelen.”

De lucht is vol van de geur van hooi – warm en zoet, bijna bedwelmend als versgebakken brood uit de oven. Maar het idyllische beeld maakt al snel plaats voor de werkelijkheid van de dag.  De zon brandt fel, stof slaat op bij elke beweging en dringt door in neus en keel.
Het zweet loopt langs het gezicht en prikt in de ogen. Het zal een zware dag worden.
lucht is vol van de geur van hooi – warm en zoet, bijna bedwelmend als versgebakken brood uit de oven. Maar het idyllische beeld maakt al snel plaats voor de werkelijkheid van de dag.  De zon brandt fel, stof slaat op bij elke beweging en dringt door in neus en keel.
Het zweet loopt langs het gezicht en prikt in de ogen. Het zal een zware dag worden.

Er is echter geen tijd om daarbij stil te staan. Het werk moet door, van perceel naar perceel. Eerst naar het land aan de Eierweg, het voormalig stuk grond van Grolleman, vervolgens naar de Oude Wythemerweg, rondom het witte huisje en daarna tenslotte naar het perceel bij Dorus Roseman, de vrijgezel in de onbewoonbaar verklaarde boerderij bij de beruchte dodenbocht van de Heinoseweg, waar menig auto de scherpte van deze bocht onderschatte en juist in dit hooiland terechtkwam met alle gevolgen van dien.

Dit is onze laatste halte voor vandaag. Overal hetzelfde ritme en dezelfde haast. Alles moet gereed zijn voordat Mulder arriveert met de blauwe Ford-tractor en de rode balenpers “New Holland” bij het eerste hooiland

Rond de middag liggen de velden erbij als strakgetrokken lijnen op een kaart. Klaar, wachtend. Maar het wachten duurt langer dan gehoopt.
De zon klimt hoger, de hitte neemt toe. Pas tegen kwart voor drie klinkt in de verte het vertrouwde geluid. Mulder is in aantocht.
Te laat misschien, maar in deze tijd van het jaar heeft iedereen haast – de ‘hooikoorts’ van Wijthmen.

Gait Mulder, de baas zelf doet hier de werkzaamheden, stelt de pers af en wisselt snel enkele woorden met mijn vader, voordat hij weer plaatsneemt op de tractor. Ook hij heeft het zichtbaar warm, maar na afloop van zijn werkzaamheden zal een biertje hier op het land hem goed smaken en ook is hij dan in voor een praatje, maar dat moet nog even wachten, eerst gaat hij het hooi tot balen persen en ook wij moeten aan de slag.

Vanaf dat moment versnelt het werk. Op deze zomerdag staan samenwerking en saamhorigheid centraal. Enkele buren zijn komen helpen, als bijvoorbeeld Gait Vosman, mede omdat mijn vader hen op zijn beurt ook geregeld bijstaat in deze werkzaamheden. Daarnaast zijn er tal van vrienden van de zoons des huizes aanwezig als bijvoorbeeld Harry Klink, Bennie Nijboer, André Diepman en Herman van der Kamp. Hun komst is geheel vrijwillig en wordt het werk door hen over het algemeen met plezier gedaan.

Samen de handen uit de mouwen steken, aanpakken en elkaar helpen horen daar vanzelfsprekend bij en geven de dag zijn karakter. Juist in die gezamenlijke inspanning en het gevoel van saamhorigheid schuilt de kracht van deze dag.

De pers ratelt vrolijk en werpt in hoog tempo de hooibalen uit. Samenwerking is nu essentieel voor ons. Minstens drie man zijn er nodig voor het organiseren van het hooitransport dat uiteindelijk aan de woestijnenweg opgeslagen moet worden: één op de tractor, één boven op de wagen en één, maar liefst twee man op de grond, waar het werk het zwaarst is, vooral in deze volle zon. Maar er zijn gelukkig genoeg manschappen op het land aanwezig om deze klus te gaan klaren.

Het hooi wordt tot balen geperst en met twee touwen gebonden tot een stevig pakket. Ze worden handmatig opgeraapt, gedragen en op de wagen gestapeld. Dat stapelen vereist nauwkeurigheid. De eerste laag vormt een solide basis met een vast patroon, de volgende lagen worden in een ander patroon gelegd om onderlinge stevigheid te garanderen. Zo groeit de lading, baal voor baal. Voor de bovenste rijen zijn twee mannen nodig om de balen één voor één omhoog te krijgen. Een plaatsing niet volgens het beoogde patroon kan het geheel doen verschuiven tijdens het rijden, want er worden geen touwen over de balen aangebracht voor zo’n korte rit, maar de hooi opzetter kent hier zijn verantwoordelijkheid.

Wanneer de wagen vol is, gaan we naar de schuur aan de Woestijnenweg. Onderweg is er nog één obstakel die aandacht vraagt: de elektriciteitsleidingen boven de weg vlak voor de woning. De mannen die op de wagen hebben plaatsgenomen moeten van de wagen af en de hoogte van de lading moet onder de elektriciteitsdraden door kunnen!
Gelukkig enkele jaren later werd dit beangstigend probleem opgelost door de leidingen ondergronds te plaatsen

Op het erf, achter het woonhuis, bereikt de lading hooi haar bestemming: de groene houten schuur. Deze schuur, gebouwd uit de materialen van de voormalige boerderij Klink die destijds voor de zandwinning uit de Wijthmenerplas moest worden afgebroken.
Via een smalle doorgang in de achtergevel van de schuur worden de balen op zolderniveau in de schuur gebracht en op de zolder doorgegeven. In een aaneenschakeling van handen vinden ze hun plaats, zorgvuldig gestapeld voor de winter die onvermijdelijk zal komen.
Daarna volgen nog de twee ladingen hooi komende van de oude Wythemerweg tot ook deze hooibalen netjes onder de kap zijn gebracht.
Tegen het einde van de dag liggen de hooibalen netjes opgestapeld boven de stal en is ons werk voltooid. De dorst is groot. Eerst is er water, gulzig gedronken uit de kraan op de deel. Het lest niet alleen de dorst, maar spoelt ook het stof van de dag weg. Het weer is nog steeds erg aangenaam, we gaan daarom met plezier zitten in de tuin naast het huis, moe maar voldaan.

De zon zakt langzaam. De warmte is nog steeds aangenaam, de rust keert terug over het land.
Wat rest is vermoeidheid – en voldoening. Een dag van hard werken, maar ook een dag die je niet snel vergeet.
Maar het werk is nog niet af voor iedereen, op de Mars staan de koeien die nog gemolken moeten worden, want op de boerderij gaat het werk altijd door. Dieren vragen iedere dag verzorging, ongeacht hoe lang of zwaar de dag is geweest.

Gerard Hulsmann, mei 2026